Dwanaście kaw, dwunastu producentów i sześć krajów. Za każdą z tych kaw stoi gospodarstwo, które wielokrotnie zdobywało nagrody w Cup of Excellence. 9 października te wyjątkowe kawy trafiły na stół w Coffee Centre London. Z Londynu ich historia prowadzi do Tokio, na charytatywną aukcję, na której żaden z producentów nie zarabia ani centa.
Wyróżnienie dla wybranych
Cup of Excellence od lat uchodzi za najbardziej wymagający konkurs kawowy na świecie. Już jedno zwycięstwo otwiera producentowi drogę do grona najbardziej cenionych farm w jego kraju. Są jednak producenci, którzy wygrywali ten konkurs wielokrotnie, sezon po sezonie. To zupełnie inna kategoria osiągnięcia, bo pokazuje, że wysoka jakość nie była jednorazowym sukcesem.
Legends of Excellence to program stworzony przez Alliance for Coffee Excellence, organizację stojącą za Cup of Excellence. To elitarne wyróżnienie trafia wyłącznie do gospodarstw, które wielokrotnie udowodniły swoją jakość w konkursach CoE.
W tym roku w kolekcji znalazło się 12 kaw od 12 producentów z 6 krajów. Połowa z nich to legendy powracające, druga połowa to nowi członkowie tego grona. Każdy producent przekazał na ten cel partię swojej najlepszej kawy.
Od 2,60 dolara do kilkuset
Żeby zrozumieć wagę tego wyróżnienia, warto cofnąć się do 1999 roku. Brazylijscy producenci zmagali się wtedy z dramatycznie niskimi cenami kawy na rynku towarowym. Dobra kawa i przeciętna kawa trafiały do tego samego worka i sprzedawały się za podobne pieniądze. Odpowiedzią na ten problem był pierwszy konkurs Cup of Excellence, zorganizowany w Brazylii przy wsparciu Międzynarodowej Organizacji Kawy.
Pomysł był prosty, ale rewolucyjny. Wielostopniowa ocena przez krajowe i międzynarodowe jury, pełna przejrzystość punktacji i aukcja internetowa, na której najlepsze partie sprzedawane są temu, kto zapłaci najwięcej. Pieniądze trafiają bezpośrednio do producenta, a jego nazwisko i farma stają się rozpoznawalne na całym świecie.
Dziś do aukcji kwalifikują się tylko kawy, które uzyskają co najmniej 87 punktów. Efekty widać w cenach. W 1999 roku zwycięska partia z Brazylii osiągnęła 2,60 dolara za funt. W 2018 roku rekordowa partia z Kostaryki sprzedała się za 300,09 dolara za funt. Za tymi liczbami stoją realne zmiany w gospodarstwach: inwestycje w przetwarzanie, edukację i lepsze warunki pracy.
Cupping bez protokołu
Alliance for Coffee Excellence rozesłała próbki kolekcji Legends of Excellence 2026 do kawiarni i palarni na całym świecie, zachęcając je do organizowania lokalnych cuppingów. Jednym z gospodarzy było londyńskie Coffee Centre London, które prowadzi Bartosz Ciepaj.
Do Londynu trafiło po 200 gramów kawy od każdego z dwunastu producentów. Ziarna wypalono na miejscu, a 9 października na wspólną ocenę zaproszono lokalną społeczność kawową.
Ciekawym elementem było to, że organizatorzy celowo nie narzucili żadnego protokołu oceny. Nie chodziło o to, by powtórzyć konkursową procedurę z arkuszem punktowym. Chodziło o to, by każdy mógł poznać te kawy w sposób, który najlepiej pokaże ich potencjał. Dla jednych był to klasyczny cupping, dla innych rozmowa o pochodzeniu i obróbce przy kolejnych filiżankach.
Przy jednym stole spotkali się baryści, palacze, importerzy i właściciele marek kawowych. To połączenie nie było przypadkowe. Część uczestników przyszła po prostu spróbować kaw, o których na co dzień się czyta. Część przyszła z bardzo konkretnym celem: sprawdzić, czy warto walczyć o nie na aukcji.
Legends of Excellence - Coffee Centre London
Sędzia po drugiej stronie stołu
Dla Bartosza Ciepaja to wydarzenie miało wymiar osobisty. Jest członkiem Alliance for Coffee Excellence i sędzią Cup of Excellence, więc kawy tego kalibru zna z perspektywy konkursowej oceny.
„Dla mnie osobiście, jako członka Alliance for Coffee Excellence i sędziego Cup of Excellence, to wyjątkowa sprawa. Legends of Excellence to ogromne wyróżnienie dla najlepszych producentów na świecie. Wszystkie te kawy są wybitne, mają powyżej 90 punktów, i pokazują, że za każdą filiżanką stoi producent, który wie, jak osiągnąć prawdziwą doskonałość. Bardzo się cieszę, że mogliśmy je zaprezentować tutaj, w Londynie” mówi Bartosz Ciepaj.
Bartosz zwraca uwagę na rzecz kluczową: za wynikiem stoi konkretny człowiek, a nie przypadek. Wynik powyżej 90 punktów w jednym sezonie może być efektem wyjątkowo udanych zbiorów. Utrzymywanie takiego poziomu przez lata wymaga wiedzy, konsekwencji i systemu pracy, którego nie da się skopiować z dnia na dzień.
Aukcja bez zysku dla producentów
Kawy z kolekcji Legends of Excellence 2026 trafiają na charytatywną aukcję, którą zaplanowano na 16 października podczas targów SCAJ w Tokio. To pierwsza aukcja programu prowadzona na żywo z targowej sceny. Kupujący mogą licytować zarówno na miejscu, jak i online z dowolnego miejsca na świecie.
Najważniejsze jest jednak to, dokąd trafiają pieniądze. Producenci nie zatrzymują nic dla siebie. Połowa dochodu zasila lokalne projekty społeczne w krajach, z których pochodzą kawy. Druga połowa finansuje projekty edukacyjne Cup of Excellence na całym świecie.
Kawałek historii w palarni
Dla palarni zakup partii z aukcji Legends nie sprowadza się do zdobycia świetnej kawy. To przede wszystkim historia, którą można opowiedzieć klientom. Konkretne nazwisko, konkretna farma i lata potwierdzonej jakości. To także czytelny sygnał, że firma wspiera model handlu, w którym jakość przekłada się na realne pieniądze dla producenta i jego społeczności.
Cup of Excellence od ponad 25 lat udowadnia, że przejrzysta ocena i bezpośrednia aukcja potrafią zmienić los całych regionów. Legends of Excellence pokazuje drugą stronę tej historii. Producenci, którzy dzięki konkursowi zbudowali swoją pozycję, teraz oddają część swojego sukcesu z powrotem.
Posłuchaj rozmowy z Bartoszem Ciepajem
O tym, jak działa londyńska scena kawowa, czym jest Coffee Centre London i dlaczego za kilogram kawy można zapłacić ponad 30 tysięcy dolarów, rozmawiałem z Bartoszem Ciepajem w jednym z odcinków Podcastu o Kawie. Bartosz prowadzi w Londynie Forest Hill Coffee oraz Coffee Centre London, a do Polski przywiózł markę Dobre Ziarno. W odcinku opowiada też o rekordowej Gesze z Hacienda La Esmeralda, która podczas aukcji Best of Panama 2025 osiągnęła 30 100 dolarów za kilogram.
Jeśli historia legend Cup of Excellence rozbudziła Twoją ciekawość, ta rozmowa będzie dobrym uzupełnieniem: Dobre Ziarno | Bartosz Ciepaj, Podcast o Kawie na Spotify.
